مهندسی بهداشت حرفه ای

مقدمه:کشاورزان درطول مدت تولیدمحصولات کشاورزی وباغی خویش جهت هرچه مرغوبتر شدن محصولاتشان وجلوگیری ازانتشار بیماریها وآلودگی ها,طی چندین مرحله ازسموم استفاده می نمایند.

آفت کش (سموم): ماده ی شیمیایی که بصورت مخلوط (ترکیب چندسم باهم)ویابدون ترکیب باماده ای ،گفته می شودکه برای ازبین بردن موجود زنده مضربه کارمی رود.این سموم برای سلامتی ومنافع انسان ضرر دارد.

راه های ورود آفت کش به بدن انسان:

1  - ازراه پوست         2- ازراه دستگاه تنفس       3- ازراه خوراکی (دستگاه گوارش)          4- ازراه مخاط چشم

مسمومیت باسموم دفع آفات :

قابلیت سمیت بسیاری ازآفت کش ها طوری است که استفاده نابجا وناآگاهانه کشاورزان ازآنها به طورقطع می تواند تعدادزیادی ازمردم راتحت تاثیر قرارداده ودربسیاری ازمواردآثارکشنده ای رابه جامی گذارد.ترکیبات ارگانوفسفره ازحشره کشهای اصلی دنیای کشاورزی محسوب می شوندوبیش از80% مسمومیت باحشره کش ها به علت همین ترکیبات است.آثارسمی آنهادرطی 12تا24 ساعت آشکارمی شودوطول مدت اثرآنها ممکن است تاچندروزباقی بماند

بررسی میزان سمی آفت کش ها هنگام سم پاشی واستفاده کشاورزان ازآن:

تماس بالقوه پوست باآفت کش ها معمولا خیلی بیشترازدستگاه تنفسی است.

راههای ورود سموم ارپوست به بدن انسان:

    1- ازراه پوست بیضه                     2- ازراه پوست سروگردن

   مخاطرات ناشی ازتماس با سموم دفع آفات نباتی:

1- بوجودآوردن ناراحتی های کلیوی وریوی

2- مسمومیت اعصاب

3- نازایی درمردان

4- گیجی وبی توجهی

5- لرزش عضلات وازدست رفتن کنترل اعمال

  تاثیرات طولانی مدت سموم موجب:

1- سرطان ها

2- توقف رشدکودکان

3- نقص عضو

4- مشکلات قلبی مادرزایی

5- نابینایی وناشنوایی

6- بیماریهای کبدی

بیماریهای غیرسرطا نی ناشی ازآفت کش ها :

 درصورت مواجهه باآفت کش هاتحت شرایط کنترل نشده وبدون استفاده ازوسایل حفاظت فردی عوارضی ایجادخواهد شدکه علائم زودرس آنها به شرح زیرمی باشد.

1- سردرد                                                           

2- التهاب پوست                                                 

3- التهاب چشم                                                   

4- خستگی                                                 

6- علائم ریوی وشبه آنفلوآنزا                           

7- سقط جنین(تماس باتیوکارباماتها)

8-  علائم گوارشی به همراه تهوع واستفراغ

9-  تشنج واغما(درصورتی که میزان مواجهه بالا باشد)

10- تولدزودهنگام دراثرمواجهه باعلف کش ها

11- اثرسمی برروی سیستم تولیدمثل مردان مانند(کتن،اتیلن دی برماید)

بیشترین آفت کش هایی که درمنطقه ی سمیرم مورد استفاده قرارمی گیرد

اثرات سمي تعدادي ازآفت كشها ي مصرفي درمنظقه سميرم

1-                       زولون(فوزالون):

حشره كش وكنه كش است.بسيارسمي وبه مقدارجزئی ازطریق پوست جذب می گردد.وآثارتجمع آن دربدن ضعیف است.علائم مسمومیت باآن عبارت است از(تهوع،استفراغ،ترشح بزاق وعرق زیاد-انقباض مردمک چشم-لرزش عضلات –تشنج)

زولون درمرحله اول ودوم سم پاشی مصرف می گرددبازدارنده آنزیم کولین استراز درخون واختلال درسلول های عصبی می باشدلذاموجب مرگ می گردد.

2-کلریفوس (دورسبان):

حشره کش وکنه کش –بسیارسمی –دربدن خاصیت تجمعی دارد-ازراه پوست جذب شده- لرزش عضلات –تشنج)

بازدارنده آنزیم کولین استرازخون می باشدو( تهوع،استفراغ،ترشح بزاق وعرق زیاد-انقباض مردمک چشم رابوجود می آورد. )

3-کونفیدور(ایمیداکلوپرید):

     حشره کش –درمرحله ی اول ودوم سم پاشی استفاده می شود-مسمومیت متوسط ایجادمی کند.

4-فن والریت (سومیسیدین):

حشره کش –درمرحله اول ودوم سم پاشی استفاده می شود- دارای طیف وسیع بوده- محرک چشم وپوست می باشد.

5-دیازینون(بازودین –دیاکاپ):

حشره کش وکنه کش – بوی کمی دارد- تولیدآن فوق العاده سمی است – برروی جنین دارای اثرسمی است- بازدارنده آنزیم کولین استراز خون است.ازطریق پوست خیلی خوب جذب می شوند.دردستگاه تنفسی مسمومیت باعث افزایش فشارقفسه سینه ،سرفه وخس خس شده که سرانجام منجر به متوقف شدن عمل مغزوفردبه حالت کما می رود.

درمرحله اول ودوم سم پاشی استفااده می شود.

6-دلتامترین(دسیس):

حشره کش-کم وبیش بعنان دکامترین شناخته می شود-پرمصرف می باشد- باعث التهاب پوستی می گردد- ودرکل سم کم خطرپوستی است- میزان بکارگیری باروغن به صورت سوسپانسیون کم ترمی شود.

7-پاراگوات(گراماکسون):

علف کش- تمام فصل ممکن اسشت استفاده شود- اگربطوراتفاقی مصرف شودبسیارخطرناک استودرصورت خوردن تاثیرات شدیدولی باتاخیرنمایان می کند.پاراگوات درصورت ورودازراه دستگاه تنفس درریه ها جمع می گردد.سم پاراگوات باعث  بیماری پارکینسون(فراموشی)درانسان می گردد.این سم می توانددراثرتماس مستقیم وغیرمستقیم جذب بدن شده وباعث تاول پوست ودهان گردد.حتی مقدارکمی ازاین ماده شیمیایی برای بیشترافرادکشنده می باشد.

9-پرمترین(آمبوش):

حشره کش قوی- سریع الاثر-ازنظرسمیت برای انسان کم خطرمحسوب می شود- بعنوان سم کم خطرپوستی محسوب می شود.

10- توفوردی:(سم گندم)

بین سم توفوردی وکاهش تعداد اسپرم ،افزایش اسپرم های بدشکل رابطه ای مستقیم وجوددارد.

نکته :ارتباط بین بروز سرطان گلبول های سفیدخون وسموم ارگانوفسفره دیده شده است.

عمل سمی آفت کش ها بستگی به راه ورودآنها دارد

1- چنان چه سم ازطریق تنفس واردبدن شودابتداتاری دید ، انقباض مردمک چشم واشکال درتنفس بروز می کندوسپس اختلال دردستگاه عصبی –مرکزی وخودکارظاهر می گردد.

2-اگرسم ازراه پوست واردبدن  انسان شوداولین علائم ارتعاش رشته های عضلانی درمحل ورودسم .علائم بالینی –عصبی دارای شدت کم تری می باشدوعلائم بالینی دیگرکم کم ظاهرمی شود.

3-ورودسم ازراه دهان موجب پیدایش تهوع،استفراغ ، تشنج – اسهال وعلائم دیگری که دال برگرفتاری اعضای مختلف  بدن می باشد.

مسمومیت مزمن:

این مسمومیت منجربه سردرد،ضعف ،تحساس سنگینی درسر،کاهش حافظه ،خستگی فوری،خواب پریشلن،ازدست دادن اشتهاء،ازدست دادن حسی جهت یابی،ناراحتی های روانی،حرکت نوسانی کره چشم،لرزش دستها وناراحتی های دیگردستگاه عصبی  درمواردمعینی ممکن است مشاهده شود.دربرخی مواردالتهاب عصبی ،تنبلی عضلات وفلج بروز می کند.

تشخیص این نوع مسمومیت:

1- این مسمومیت باعث کاهش 60-50درصدویابیش ترفعالیت آنزیم کولین استراز خون است.شکل خون وگلبول های سفیدوشکل وفرمول آنها همچنین گلبول های قرمزخون ممکن است تغییرکند.

2- نوارالکتریکی قلب دچارتغییرات می گردد(تغییردرضربان وانتقال امواج الکتریکی ازدهلیزبه بطن)

3- دربعضی مواردتغییراتی درنوارالکتریکی مغزدیده می شود

4- اثرات شدیدی روی عضلات روده ،حرکت آنها راتشدیدوباعث انقباض آنها می گردد.

5- ترشح عرق،بزاق،اشک چشم ومخاط دهان رازیادمی کنند

6- تاثیرات منفی روی غددمترشحه داخلی ،فرایندهای متابولیکی بدن ،کبد،کلیه ها دارد.

7- ورم مغز وریه ها واتساع عروق خون ،دربرخی مواردروده ها منقبض شده ،خونریزی درحنجره ،نایژ ه ها وپرده جنب دیده

می شود.درآزمایش  بافت شناسی تغییراتی مبنی برخرابی نسوج مغز وسایراعضای داخلی بادرجه هی مختلف مشاهده

  می گردد

تدابیر ایمنی وبهداشت

الف – تهیه وانبارکردن حشره کش ها:

1-                       کلیه ظروف دارای برچسب باشند.

2-                       نوع ماده ومیزان سمیت آن مشخص گردد.

3-    علاوه برنحوه ی تهیه ،نکات مریبوط به طرز استفاده واصول ایمنی وبهداشتی ذکرگردد(استفاده اربسته های کوچک بهتراست)

4-    رعایت اصول بهداشتی مثل شست وشوی دستها وصورت پس ازاتمام کار(صابون)- تعویض لباس کارقبل ازرفتن به منزل ،خودداری ازنوشیدن ،خوردن وسیگارکشیدن به هنگام کارازضروریات است.

5-    درحین استفاده ازدستگاه سم پاش ازآب کاملا پاک جهت جلوگیری ازخرابی دستگاه استفاده کنید.

6-                       مخازن مجهز به صافی باشند.

7-    مخزن رابعدازاستفاده بایدکاملا شستشودادوباآب گرم کاملا تمیز کردوازاین ظروف برای تهیه غذا جهت حیوانات استفاده نکنید.

ب- سم پاشی

1- نقاطی که سم پاشی می شودبامناطق مسکونی نبایدکمتراز300 مترباشد.

2- افرادی که مامور راهنمایی سم پاشی هستندباید100-50 مترفاصله داشته باشندوچنانکه بادبوزد نبایددرمعرض بادقرارگیرند.

3- کارباموادحشره کش غلیظ نیازبه مراقبت زیاددارد.زیراتماس پوست بااین موادبسیلرخطرناک است.

4- بچه هاوحیوانات راازمحل تهیه سم دور نمایید.

5- فقط به اندازه مصرف سم تهیه کنید.

6- هنگام مخلوط کردن وپیمانه کردن سموم ازوسایل مناسب ودستکش استفاده کنید.

7- هرگزسموم رابادست خالی نکرده ویابهم نزنید.

8- سموم محلول رابادقت داخل سم پاش ریخته وازریزش بپرهیزید.

9- هنگام خالی کردن سمومی که بصورت پودرهستند کاملا دقت کنیدودور ازبادبایستید.

10- هرگزسموم راداخل شیشه های نوشیدنی نریزید.

11-ظروف سموم رادفن کرده یابسوزانید.

12- هرگزبه بچه هااجازه سم پاشی ندهید.

13- درهنگام وزش بادوبارندگی سم پاشی نکنید.

14- هرگزسرسمپاش های گرفته شده رابادهان فوت نکنیدبلکه آن راباآب بشوییدویابایک چوب نرم تمیز کنید.

15- ازخوردن ،آشامیدن وسیگارکشیدن خودداری کنید.

ج-زمان ومقررات سم پاشی

1- صبح زودویاغروب آفتاب سم پاشی کنید

2- بکارگیری ترکیبات فسفردارآلی درساعات گرم روز ممنوع است

3- تردددرواحی سم پاشی شده به مدت 7-3روز ممنوع می باشد.

4- ازچرانیدن گله ها تا30روز خودداری شود.

5- بهتراست ساعات کارافرادی که باحشره کش ای حاوی ترکیب های فسفرآلی سروکاردارندبه 4ساعت درروز تقلیل یابد.

د- وسایل حفاظت فردی

1- روپوش  ساخته شده از(پلی وینیل کلراید)

2-دستکش وچکمه های لاستیکی ،دستگاه تنفس مجهز به ماسک فیلتردارمجهزبه فیلتردارای کربن فعال که بتواندبرای ساعات تعیین شده مورداستفاده قرارگیرد

 3- عینک های ایمنی ضروری است.

4- لباس ها رانبایددرمحل سکونت نگهداری کردوحداقل هفته ای یک مرتبه شستشودادوقبل ازشستن آنها راچندساعت درمحلول کربنات کلسیم غوطه ورسازیم.

ه- مراقبت های پزشکی

1- سمپاشی برای افرادزیر18سال  ،مادران بارداروشیرده وافرادمعتاد به الکل ممنوع می باشد.

2- افرادی که بااین موادسروکاردارندبایددراول هرسال کشاورزی موردمعاینه پزشکی قرارگیرند

3- بیماری هایی که مانع تماس بااین موادمی گرددعبارتنداز(بیماری دستگاه عصبی –مرکزی-بیماری های روانی- صرع- بیماری های مزمن ریوی،قلبی- عروقی، زخم دستگاه گوارشی- التهاب روده ومعده- کبدی وکلیوی- بیماریهای چشم (التهاب مزمن مخاط وقرنیه)).

و- فعالیت آنزیم کولین استراز

فعالیت کولین استرازخون قبل ازشروع کاربایدمشخص گردد.درصورت تماس بااین سموم میزان فعالیت هر4-3روزبایدمشخص گردد.چنان چه فعالیت کولین استراز 25درصدیابیش ترشودنوع کاربایدتغییرکندوتابرگشت فعالیت آنزیم به حدطبیعی ازتماس باحشره کش های دارای فسفرآلی خودداری کرد.

ح- کمک های اولیه درهنگام بروز مسمومیت درمزرعه

1- شست وشوی پوست آلوده بامحلول 10-5درصدآمونیاک یامحلول 5-2درصدکلرآمین

2- ماده سمی رابایدبدون مالش یاساییده شدن پوست بایک تکه پارچه نرم پاک کرد.

3- ناحیه پاک شده باآب شست وشوداده شود.

4- اگرماده سمی واردچشم شده باشدچشم هارا باآب فراوان شست وشوداد.

5- چنانکه ماده سمی وارددستگاه گوارش شده باشدپس ازخوراندن چندلیوان آب باواردکردن انگشت درحلق فردمسموم استفراغ ایجادشود.این کارچندبارتکرارگرددتاکلیه موادخورده شده ازمعده خارج گردد.سپس نصف لیوان محلول 2درصدجوش شیرین همراه با3-2قاشق بزرگ زغال اکتیوبه    بیمارخورانده شود.

6-استفاده ازمحرک کولین استراز.

7- اگرماده سمی بلع شده باشدشست وشوی معده ضرورت دارد.

8- اگرمسمومیت همراه باتحریک دستگاه حرکتی باشداستفاده ارخواب آورمانندباربیتوریک هادرحدلازم ضروری می باشد.

9- اگرعمل دیددچاراختلال ومردمک تنگ شده است استفاده ازیک قطره آتروپین (باغلظت 15/.تا 1 درصد)ضروری است.

10- درموارد اضطراری تنفس مصنوعی ،ماساژقلب وداروهای محرک قلب،اکسیژن ،گلوگز،سرم فیزیولوژیک و...ضرورت دارد.